Kalkulator szachownicy Punnetta

Co oznaczają symbole

Allel to wariant DNA występujący w określonym miejscu genomu. Genotyp opisuje allele obecne w tym miejscu, natomiast fenotyp jest obserwowalną cechą zależną od genotypu, a często również od środowiska. W tym kalkulatorze wielka litera oznacza allel dominujący, a mała, recesywny: AA to homozygota dominująca, Aa, heterozygota, a aa, homozygota recesywna.

Model korzysta z prawa segregacji Mendla: rodzic przekazuje po jednym allelu każdej cechy. Przy wielu cechach zakłada także ich niezależną segregację, dlatego prawdopodobieństwo łącznego wyniku jest iloczynem prawdopodobieństw pojedynczych cech. OpenStax Biology 2e omawia oba prawa i wyjaśnia, dlaczego sprzężenie genów może naruszać założenie niezależnego dziedziczenia.

Przykład krzyżówki monohybrydowej: Aa × Aa

Każdy rodzic może przekazać allel A albo a. Cztery pola zawierają AA, Aa, Aa i aa, co daje 25% prawdopodobieństwa AA, 50% Aa i 25% aa. Przy dominacji zupełnej genotypy AA i Aa mają ten sam fenotyp dominujący, dlatego prawdopodobieństwo fenotypu dominującego wynosi 75%, a recesywnego 25%.

Są to prawdopodobieństwa dotyczące każdego potomka, a nie zapowiedź, że wśród czworga rodzeństwa dokładnie troje będzie miało fenotyp dominujący, a jedno recesywny. Każde zapłodnienie jest nowym zdarzeniem losowym, więc wyniki w małej rodzinie mogą znacznie odbiegać od oczekiwanej proporcji.

Przykład krzyżówki dihybrydowej: AaBb × AaBb

Oboje rodzice mogą tworzyć gamety AB, Ab, aB i ab. Szachownica 4×4 ma 16 jednakowo prawdopodobnych pól. Połączenie dwóch niezależnych proporcji fenotypowych 3:1 daje znany rozkład 9:3:3:1:

Podkreślenie oznacza, że w danym miejscu może znaleźć się dowolny z dwóch alleli. Na przykład wzór A_B_ obejmuje genotypy AABB, AABb, AaBB i AaBb. Krzyżówka trzech cech stosuje tę samą regułę iloczynu i jest przedstawiana w tabeli 8×8.

Jeżeli rodzic jest homozygotą w obrębie danej cechy, w nagłówkach mogą powtarzać się takie same oznaczenia gamet. Powtórzenia zachowują jednakowo ważone drogi przekazywania alleli potrzebne do stałego rozmiaru tabeli 2×2, 4×4 lub 8×8. Identyczne etykiety nie oznaczają różnych typów gamet.

Eksport JSON zapisuje edytowalny projekt z ustawieniami cech i genotypów rodziców, który można później ponownie zaimportować. Pliki CSV, SVG i PNG przedstawiają obliczony wynik lub samą tabelę; nie są edytowalnym projektem.

Zakres i ograniczenia

Jest to model edukacyjny dla niesprzężonych cech zależnych od dwóch alleli i wykazujących dominację zupełną. Nie uwzględnia loci sprzężonych, częstości rekombinacji, dominacji niezupełnej, kodominacji, dziedziczenia sprzężonego z płcią, penetracji, wpływu środowiska ani ryzyka klinicznego. Rzeczywiste cechy i choroby często nie podlegają prostemu schematowi dominujący–recesywny. Nie używaj tych wyników do interpretacji badań genetycznych, szacowania ryzyka choroby ani podejmowania decyzji medycznych lub dotyczących rozrodu; rzeczywisty wywiad rodzinny lub wynik laboratoryjny powinien ocenić wykwalifikowany specjalista genetyki.